Οι περιτοναϊκοί όγκοι συνιστούν μια σπάνια μορφή καρκίνου που αναπτύσσεται στο περιτόναιο, δηλαδή στη λεπτή διάφανη μεμβράνη, η οποία καλύπτει την εσωτερική επιφάνεια της κοιλίας και της πυέλου, περιβάλλοντας μερικώς ή πλήρως κάποια από τα ενδοκοιλιακά και ενδοπυελικά όργανα, όπως π.χ. το ήπαρ, το σπλήνα, το παχύ έντερο, τις ωοθήκες, τη μήτρα και την ουροδόχο κύστη.
Οι περιτοναϊκοί όγκοι είναι πρωτογενείς ή μεταστατικοί. Λόγω έλλειψης πρώιμων συμπτωμάτων, ο πρωτογενής περιτοναϊκός καρκίνος συχνά διαγιγνώσκεται στα προχωρημένα στάδια της νόσου. Τείνει, επίσης, να εξαπλώνεται γρήγορα λόγω της αφθονίας των αιμοφόρων και λεμφικών αγγείων στην κοιλία και την πύελο.
Υπάρχουν πολλές ομοιότητες μεταξύ του πρωτογενούς καρκίνου του περιτοναίου και του επιθηλιακού καρκίνου των ωοθηκών, κυρίως όσον αφορά στα συμπτώματα και στην απόκρισή τους σε διάφορες μεθόδους θεραπείας.
Εκτιμάται ότι ένα ποσοστό ασθενών, που διαγιγνώσκονται με προχωρημένο καρκίνο των ωοθηκών, μπορεί πραγματικά να έχει πρωτογενή περιτοναϊκό καρκίνο.
Συμπτώματα
Οι περιτοναϊκοί όγκοι συνήθως δεν δίνουν συμπτώματα, έως ότου η νόσος έχει προχωρήσει αρκετά.
Τα συμπτώματα, όταν εμφανίζονται, είναι συχνά ασαφή και περιλαμβάνουν κόπωση, ανεξήγητη απώλεια βάρους, κοιλιακή διάταση, διάχυτο κοιλιακό άλγος, συχνουρία και αίσθηση πληρότητας κατά τη σίτιση.
Άλλα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν διαταραχές στην κινητικότητα του εντέρου (διάρροια, δυσκοιλιότητα), ή/και κολπική αιμορραγία που δεν σχετίζεται με την έμμηνο ρύση.
Αίτια και παράγοντες κινδύνου
Τα αίτια ανάπτυξης των περιτοναϊκών όγκων παραμένουν αδιευκρίνιστα. Εμφανίζονται συχνότερα στις ηλικίες άνω των 60 ετών και κυρίως στις γυναίκες. Οι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν:
- Ιστορικό καρκίνου του μαστού
- Θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης
- Ιστορικό ενδομητρίωσης ή παχυσαρκίας
Αντίθετα, υπάρχουν παράγοντες που δρουν προστατευτικά στην ανάπτυξη περιτοναϊκών όγκων, όπως η χρήση αντισυλληπτικών.
Διάγνωση
Η διάγνωση των περιτοναϊκών όγκων περιλαμβάνει μία σειρά από διαδικασίες, όπως:
- Εξετάσεις αίματος για καρκινικούς δείκτες (CA 125)
- Απεικονιστικές εξετάσεις, όπως διακολπικό υπερηχογράφημα, τομογραφία (αξονική, μαγνητική)
- Λήψη δειγμάτων ιστού για βιοψία
Θεραπεία
Η αντιμετώπιση των περιτοναϊκών όγκων εξαρτάται από τη θέση και το μέγεθος του όγκου, τον τύπο (πρωτογενής ή μεταστατικός) και το στάδιο του καρκίνου, καθώς επίσης από την ηλικία και τη γενική υγεία του ασθενούς.
Στο επίκεντρο κάθε θεραπευτικής προσέγγισης βρίσκεται η χειρουργική αφαίρεση όλων των ορατών όγκων στην περιτοναϊκή και την πυελική κοιλότητα. Όταν δεν είναι εφικτή η πλήρης εκτομή των όγκων, τότε μπορεί να εφαρμοστεί η κυτταρομειωτική χειρουργική, κατά την οποία γίνεται προσπάθεια αφαίρεσης του μεγαλύτερου δυνατού καρκινικού φορτίου. Πρόκειται για απαιτητική διαδικασία, που προϋποθέτει σημαντική εμπειρία και γνώση από το χειρουργό.
Μετά την αφαίρεση των όγκων διενεργείται υπερθερμική ενδοπεριτοναϊκή χημειοθεραπεία (HIPEC – Hyperthermic Intraperitoneal Chemotherapy) για την καταπολέμηση τυχόν καρκινικών κυττάρων που έχουν απομείνει. Ο συνδυασμός χειρουργικής εκτομής και HIPEC έχει αποδειχθεί ως αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή, ακόμη και για προχωρημένες μορφές κακοήθειας.
Με τη HIPEC ένα θερμαινόμενο διάλυμα χημειοθεραπείας εισάγεται και κυκλοφορεί στην περιτοναϊκή κοιλότητα για περίπου 90min καταστρέφοντας τα υπολειπόμενα καρκινικά κύτταρα, ή πολύ μικρούς όγκους, που δεν κατέστη δυνατό να αφαιρεθούν χειρουργικά.
Η HIPEC χαρακτηρίζεται από αρκετά πλεονεκτήματα, όπως:
- Υψηλότερες συγκεντρώσεις χημειοθεραπείας μπορούν να χορηγηθούν απευθείας στην περιοχή, όπου έχει εξαπλωθεί ο καρκίνος
- Τα υπέρθερμα φάρμακα χημειοθεραπείας είναι πιο αποτελεσματικά στη διείσδυση και τη θανάτωση κακοήθων κυττάρων, που έχουν εξαπλωθεί πέρα από το σημείο ανάπτυξης των όγκων
- Οι ασθενείς εμφανίζουν λιγότερες παρενέργειες από τη χημειοθεραπεία, επειδή τα φάρμακα βρίσκονται στην κοιλιακή/πυελική κοιλότητα και παρουσιάζουν μειωμένη συστηματική απορρόφηση.
Η ανωτέρω επέμβαση μπορεί να πραγματοποιηθεί με ανοικτό χειρουργείο ή ελάχιστα επεμβατικά, δηλαδή με λαπαροσκοπική χειρουργική, ή ρομποτική χειρουργική, η οποία αποτελεί εξέλιξη της λαπαροσκοπικής και συνδυάζει το βέλτιστο ογκολογικό αποτέλεσμα με τον ελάχιστο δυνατό κίνδυνο επιπλοκών.
Ο Δρ. Αθανασόπουλος και η Χειρουργική του Ομάδα αποτελούν σημείο αναφοράς για την αντιμετώπιση τέτοιων παθήσεων, πραγματοποιώντας επεμβάσεις Ρομποτικής Χειρουργικής, με το υπερσύγχρονο ρομποτικό σύστημα da Vinci Xi, στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών.
