Η μεταμόσχευση οργάνων ή ιστών αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες κατακτήσεις της σύγχρονης Ιατρικής και έναν από τους πλέον πολύπλοκους τομείς της. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που υπεισέρχονται στην επιτυχία μιας μεταμόσχευσης, από τη συμβατότητα ανάμεσα στο δότη και το λήπτη μέχρι τις τεχνικές δυσκολίες της επέμβασης.

Η ανάγκη για μεταμόσχευση οργάνου προκύπτει όταν ένα από τα όργανα του ασθενούς υφίσταται ανεπανόρθωτη βλάβη. Αυτό μπορεί να συμβεί λόγω ασθένειας ή τραυματισμού.

Μεταμόσχευση μπορεί να πραγματοποιηθεί για:

• Συμπαγή όργανα όπως καρδιά, πνεύμονες, ήπαρ, πάγκρεας, νεφρούς, λεπτό έντερο
• Ιστούς όπως κερατοειδείς, οστά, τένοντες, δέρμα, καρδιακές βαλβίδες, νεύρα και αγγεία (αρτηρίες, φλέβες)
• Κύτταρα (μυελός των οστών και βλαστοκύτταρα)
• Άκρα (χέρια, πόδια, δάκτυλα)

Η συνεχιζόμενη ιατρική πρόοδος και έρευνα παράγει συνεχώς καινοτομία και στον τομέα της μεταμόσχευσης, ο οποίος πλέον περιλαμβάνει τις μεταμοσχεύσεις προσώπου και μήτρας.

Η προσέγγιση της μεταμόσχευσης ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με τον τύπο αυτής. Ακολουθούν αντιπροσωπευτικά στοιχεία για τις συχνότερες μεταμοσχεύσεις που άπτονται της Γενικής Χειρουργικής.

Μεταμόσχευση ήπατος

Το ήπαρ είναι το μεγαλύτερο συμπαγές όργανο και πραγματοποιεί σημαντικότατες μεταβολικές λειτουργίες, συμβάλλοντας π.χ. στην επεξεργασία θρεπτικών ουσιών και την παραγωγή ενέργειας, στην πήξη του αίματος, στην αποβολή τοξινών. Ένας άνθρωπος δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς λειτουργικό ήπαρ.

Σε περίπτωση ηπατικής ανεπάρκειας του οργάνου, τότε ο ασθενής μπαίνει σε λίστα αναμονής για μεταμόσχευση, η οποία αποτελεί την έσχατη λύση όταν κάθε άλλη προσπάθεια διατήρησης ενός λειτουργικού ήπατος έχει αποτύχει.

Κατά τη διάρκεια μεταμόσχευσης ήπατος, ο χειρουργός αφαιρεί το άρρωστο ήπαρ και το αντικαθιστά με υγιές.

Οι πιο συνηθισμένοι λόγοι για μεταμόσχευση ήπατος σε ενήλικες είναι:

• Κίρρωση – συνήθως ως συνέπεια κατάχρησης αλκοόλ και ηπατίτιδας (κυρίως C, B)
• Ηπατίτιδα C – μια ιογενής λοίμωξη που μπορεί να προκαλέσει καρκίνο, ηπατική ανεπάρκεια, κίρρωση
• Πρωτοπαθής καρκίνος του ήπατος – όταν συνδυάζεται και με κίρρωση
• Κληρονομική ηπατική νόσος – π.χ. αμυλοείδωση, που βλάπτει ταυτόχρονα και άλλα όργανα
• Τοξίνες και φάρμακα – π.χ. τα μανιτάρια Amanita phalloides και η παρακεταμόλη
• Μη αλκοολική λιπώδης διήθηση του ήπατος – η εναπόθεση περίσσειας λίπους στο ήπαρ προκαλεί κατά σειρά χρόνια φλεγμονή (αναστρέψιμη), ίνωση και κίρρωση (μη αναστρέψιμα)

Ο πιο συνηθισμένος λόγος μεταμόσχευσης ήπατος στα παιδιά είναι η ατρησία των χοληφόρων, κατά την οποία η απόφραξη/ασυνέχεια στα χοληφόρα δεν επιτρέπει τη φυσιολογική ροή της χολής.

Μεταμόσχευση νεφρού

Η συγκεκριμένη μεταμόσχευση έχει συμβάλλει στην τεράστια λειτουργική και ποιοτική βελτίωση της ζωής των ασθενών με νεφρική ανεπάρκεια, δεδομένου ότι ο ασθενής παύει να είναι δέσμιος της αιμοκάθαρσης και των αρνητικών μακροπρόθεσμων συνεπειών αυτής. Κατά τη διάρκεια της μεταμόσχευσης, ο χειρουργός τοποθετεί το νέο νεφρό στην κάτω κοιλιακή χώρα (συνηθέστατα εκτός του περιτοναϊκού σάκου).

Οι ανεπαρκείς νεφροί παραμένουν εντός του σώματος αν είναι ρικνοί ή φυσιολογικού μεγέθους, ενώ αφαιρούνται (ο ένας ή και οι δύο) αν το μέγεθός τους είναι μεγάλο (π.χ. σε πολυκυστική νόσο) και εμποδίζει την εμφύτευση του νέου νεφρού.

Συνήθως το μόσχευμα παράγει ούρα όταν το αίμα αρχίσει να ρέει μέσα από αυτό. Μερικές φορές όμως χρειάζονται λίγες εβδομάδες για να ξεκινήσει η λειτουργία του, οπότε στην περίπτωση αυτή ο ασθενής μπορεί να χρειαστεί παροδική αιμοκάθαρση.

Υποψήφιοι για μεταμόσχευση νεφρού είναι οι ασθενείς που πάσχουν από:

• Νεφρική νόσο τελικού σταδίου – π.χ. ιοί, τοξίνες, φάρμακα, κληρονομικότητα, χρόνια βαριά υπέρταση μπορεί να οδηγήσουν σε μόνιμη απώλεια της νεφρικής λειτουργίας.
• Ινσουλινοεξαρτώμενο διαβήτη με αιμοκάθαρση – η μεταμόσχευση αποκαθιστά τη λειτουργία των νεφρών αλλά δε θεραπεύει το διαβήτη. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όταν υπάρχει ανθεκτικός διαβήτης, μπορεί να απαιτηθεί ταυτόχρονη μεταμόσχευση νεφρού και παγκρέατος, ώστε να εξαλειφθεί τόσο η νεφρική ανεπάρκεια όσο και ο διαβήτης.

Μεταμόσχευση παγκρέατος

Ο άνθρωπος μπορεί να ζήσει χωρίς πάγκρεας αλλά θα χρειαστεί τη μόνιμη λήψη ινσουλίνης, καθώς και παγκρεατικών ενζύμων για την πέψη. Σε περίπτωση ανθεκτικού διαβήτη, που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με ινσουλίνη, τότε η μεταμόσχευση παγκρέατος μπορεί να έχει θέση. Συνηθέστατα, η επίδραση από τον ανθεκτικό διαβήτη προκαλεί μη αναστρέψιμη βλάβη και στους νεφρούς, οπότε ο συνδυασμός μεταμόσχευσης νεφρού και παγκρέατος είναι ο πλέον ενδεδειγμένος.